Δήλος, ο νησιωτικός αρχαιολογικός χώρος

Η Δήλος, ένα νησί των Κυκλάδων που αποτελεί από μόνο του έναν ατελείωτο αρχαιολογικό χώρο τον πιο μεγάλο φυσικό νησιωτικό αρχαιολογικό χώρο. Βρίσκεται στα δυτικά της Μυκόνου η οποία στην αρχαιότητα υπήρξε ιδιαίτερα διάσημη ως γενέτειρα της θεάς Αρτέμιδος και του θεού Απόλλωνα.

Ανήκει διοικητικά στο δήμο Μυκόνου και στο νησί διαμένουν σχεδόν 20 κάτοικοι οι οποίοι ανήκουν κατά κύριο λόγο στο προσωπικό του αρχαιολογικού χώρου και του αρχαιολογικού μουσείου της Δήλου, δηλαδή φύλακες και διοικητικοί.

Η Δήλος παρά την ερήμωσή της ποτέ δεν λησμονήθηκε και το όνομά της προκαλεί μαγεία και θαυμασμό.

Το 1990 κηρύχτηκε Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς

από την UNESCO

Πρώτος που επιχείρησε αρχαιολογική ανασκαφή στη Δήλο ήταν ο Ολλανδο-πρώσος στην καταγωγή, λόγιος αξιωματικός του ρωσικού στρατού, Pasch van Krienen, που τελούσε σε ειδική υπηρεσία, επί Αυτοκράτειρας Μεγάλης Αικατερίνης το 1772, κατά την περίοδο που οι Κυκλάδες τελούσαν υπό ρωσική κατοχή. Ένα μεγάλο μέρος των ευρημάτων αυτής της ανασκαφής κατέληξαν στην Αγία Πετρούπολη όπου και εκτίθενται σήμερα στο περίφημο μουσείο Ερμιτάζ, ενώ ένα άλλο μικρότερο μέρος κατέληξε στο Βουκουρέστι.

Πρώιμη περίοδος

Το 16ο αιώνα π.Χ. εξαπλώθηκαν στην περιοχή των Κυκλάδων οι Μυκηναίοι, που εγκαταστάθηκαν και στη Δήλο και είναι η εποχή που το νησί αποκτά ιερό χαρακτήρα.

Την περίοδο της μετανάστευσης των Ιώνων προς τη Μικρά Ασία η Δήλος κατοικήθηκε από Ίωνες και επειδή βρισκόταν στο κέντρο των περιοχών εγκατάστασής τους έγινε το θρησκευτικό τους κέντρο.

Κλασική εποχή

Μετά το τέλος των Περσικών πολέμων, το 478 π.Χ. ιδρύθηκε η Δηλιακή Συμμαχία, μία συμμαχία Πόλεων-Κρατών στην οποία την πρωτοκαθεδρία είχε η Αθήνα. Η Δήλος ήταν η έδρα της συμμαχίας και σ’ αυτήν φυλασσόταν το κοινό ταμείο μέχρι το 454 π.Χ. που το πήρε ο Περικλής  και το μετέφερε στην Αθήνα.

Οι Αθηναίοι την περίοδο του Πελοποννησιακού πολέμου και μέσα από τις καταστροφές που είχαν υποστεί αποφάσισαν να προχωρήσουν στον εξαγνισμό του νησιού, έτσι συμφώνησαν να μη γεννιέται και να μη θάβεται κανείς στα εδάφη της Δήλου και το 422 εξόρισαν όλο τον πληθυσμό του νησιού ο οποίος εγκαταστάθηκε στη Μικρά Ασία.                                                               Μετά το τέλος του Πελοποννησιακού πολέμου ιδρύθηκε η δεύτερη Δηλιακή συμμαχία και το νησί έγινε ξανά κέντρο της συμμαχίας μέχρι το 314 π.Χ., οπότε οι Μακεδόνες με βασιλιά τον Αντίγονο Γονατά απέσπασαν το νησί από τους Αθηναίους και το ανακήρυξαν ανεξάρτητο.

 

Ελληνιστική και Ρωμαϊκή περίοδος

Η περίοδος της ανεξαρτησίας που διήρκεσε από το 314 έως το 166 ήταν περίοδος ακμής για το νησί όπου εξελίχθηκε σε σημαντικό εμπορικό κέντρο, ανάπτυξη που συνεχίστηκε και μετά το 166 π.Χ. όταν και πέρασε στον έλεγχο της Ρώμης. Τότε οι Ρωμαίοι ανακήρυξαν τη Δήλο ελεύθερο λιμάνι και το νησί συγκέντρωσε εμπόρους και πλοιοκτήτες και μετατράπηκε σε δουλεμπορικό κέντρο. Υπολογίζεται την εποχή εκείνη ότι στη Δήλο κατοικούσαν γύρω 30.000 άνθρωποι, ένας πολύ μεγάλος πληθυσμός για την έκταση του νησιού.

Η Δήλος δεν αντιμετώπιζε κινδύνους επιδρομών λόγω του ιερού της χαρακτήρα, κάτι που δεν εμπόδισε το βασιλιά του Πόντου Μιθριδάτη να προχωρήσει σε λεηλασία του νησιού το 88 π.Χ. και το 69 π.Χ. το νησί δέχτηκε νέα καταστροφική επιδρομή από πειρατές με αποτέλεσμα να αρχίσει σταδιακά η παρακμή του.

Κατά τη διάρκεια του 8ου και του 9ου αιώνα το νησί δέχτηκε διαδοχικές επιδρομές από Σλάβους αρχικά και Σαρακηνούς στη συνέχεια με αποτέλεσμα να ερημώσει τελείως. Τα επόμενα χρόνια τα ερείπια του νησιού χρησιμοποιήθηκαν ως οικοδομικά υλικά από τους κατοίκους των γύρω νησιών.

Η Δήλος βγήκε από την αφάνεια στα τέλη του 19ου αιώνα, όταν ξεκίνησε η αρχαιολογική έρευνα στο νησί. Οι ανασκαφές ξεκίνησαν το 1873 από την αρχαιολογική σχολή Αθηνών και συνεχίστηκαν την περίοδο από το 1904 μέχρι το 1914. Το Αρχαιολογικό Μουσείο Δήλου κατασκευάστηκε το 1904 από την Αρχαιολογική Εταιρεία και επεκτάθηκε το 1931 και το 1972.

Σημαντική ανασκαφική έρευνα έγινε και στο διάστημα 1958-1975.                                      Ώσπου το 1990 ολόκληρο το νησί ανακηρύχθηκε σε Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς από την UNESCO.     

Το νησί διαθέτει επίσης μικρό λιμανάκι στη δυτική του πλευρά, το οποίο εξυπηρετεί τα τουριστικά πλοιάρια που φέρνουν επισκέπτες για τον αρχαιολογικό χώρο. Βίντεο, φωτογραφίες και στοιχεία από σχολικό βιβλίο και διαδίκτυο.